Cách nhận biết và phòng tránh chiêu trò giả danh công an gọi điện lừa đảo

Chiêu trò giả danh cán bộ công an, viện kiểm sát hoặc tòa án gọi điện đe dọa nạn nhân là một trong những hình thức lừa đảo phổ biến nhất hiện nay tại Việt Nam. Dù không mới, nhưng mỗi năm vẫn có hàng nghìn người bị mắc bẫy, thiệt hại từ vài chục triệu đến hàng tỷ đồng. Bài viết này giúp bạn nhận diện đúng các dấu hiệu, biết cách xử lý và bảo vệ bản thân cũng như người thân.

Kịch bản phổ biến của kẻ lừa đảo

Theo Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm công nghệ cao (Bộ Công an), nhóm lừa đảo thường hoạt động theo kịch bản bài bản gồm nhiều bước:

• Bước 1: Một người tự xưng là công an cấp huyện hoặc cấp tỉnh gọi điện, đọc đúng số căn cước công dân, ngày sinh, địa chỉ của nạn nhân để tạo niềm tin. Kẻ gian thông báo nạn nhân đang liên quan đến đường dây rửa tiền, buôn bán ma túy hoặc mở tài khoản ngân hàng bất hợp pháp.
• Bước 2: Khi nạn nhân tỏ ra nghi ngờ, kẻ đầu tiên chuyển máy sang người thứ hai xưng là “điều tra viên công an tỉnh” để gia tăng sức ép tâm lý.
• Bước 3: Kẻ thứ ba đóng vai “công an cấp cao” yêu cầu nạn nhân chuyển tiền vào tài khoản chỉ định để “phong tỏa tài sản chứng minh trong sạch”, hoặc yêu cầu tải ứng dụng lạ, bật camera để xác minh danh tính. Khi bật camera, kẻ gian sẽ lấy ảnh khuôn mặt để vượt qua xác thực sinh trắc học và rút tiền trong tài khoản ngân hàng.

Một trường hợp điển hình ghi nhận vào tháng 12/2024: Một cụ bà 78 tuổi tại quận Thanh Xuân, Hà Nội, nhận cuộc gọi từ người xưng là trưởng phòng cảnh sát hình sự. Kẻ gian thông báo bà có liên quan đường dây ma túy và sở hữu tài khoản 20 tỷ đồng bất minh. Lo sợ bị bắt, bà đã chuyển 2,3 tỷ đồng vào tài khoản do kẻ lừa đảo cung cấp trước khi phát hiện ra sự thật.

Dấu hiệu nhận biết cuộc gọi giả danh công an

Bạn có thể nhận ra ngay cuộc gọi giả mạo nếu để ý các dấu hiệu sau:

• Gọi từ số lạ, đầu số quốc tế hoặc VoIP: Cơ quan công an làm việc chính thức qua giấy mời, không làm việc qua điện thoại với người dân.
• Tạo áp lực thời gian: Kẻ gian luôn thúc ép “phải làm ngay hôm nay”, “không được nói với ai” để ngăn nạn nhân kiểm chứng thông tin.
• Yêu cầu bí mật: Thật sự không có quy trình pháp lý nào yêu cầu người dân giữ kín việc bị điều tra với gia đình.
• Yêu cầu chuyển tiền hoặc tải ứng dụng lạ: Cơ quan nhà nước không bao giờ yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại hoặc cài phần mềm không rõ nguồn gốc.
• Đọc đúng thông tin cá nhân nhưng không chứng minh được danh tính: Thông tin của bạn có thể đã bị mua bán từ các vụ rò rỉ dữ liệu; kẻ gian dùng nó để tạo uy tín giả.

Cách xử lý khi nhận cuộc gọi nghi ngờ

Khi nhận cuộc gọi từ người tự xưng là công an, cần bình tĩnh thực hiện các bước sau:

1. Không hoảng loạn: Đây chính là mục tiêu tâm lý của kẻ gian. Càng bình tĩnh, bạn càng khó bị thao túng.
2. Không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, số tài khoản: Tuyệt đối không đọc bất kỳ mã xác thực nào qua điện thoại.
3. Không chuyển tiền theo yêu cầu điện thoại: Dù kẻ gian nói gì, cơ quan nhà nước không bao giờ yêu cầu chuyển tiền qua cuộc gọi.
4. Không tải ứng dụng lạ, không bật camera theo yêu cầu: Đây là thủ thuật để chiếm quyền điều khiển điện thoại hoặc lấy ảnh khuôn mặt phục vụ xác thực sinh trắc học.
5. Kết thúc cuộc gọi và liên hệ trực tiếp cơ quan công an địa phương: Gọi đến số trực ban công an phường/xã hoặc gọi 113 để xác minh thông tin.

Bảo vệ bản thân và người thân

Người cao tuổi, ít tiếp xúc với công nghệ thường là đối tượng dễ bị nhắm đến nhất. Hãy chủ động chia sẻ thông tin này với bố mẹ, ông bà để họ biết cách nhận diện:

• Nhắc rõ: Công an chỉ mời làm việc bằng giấy tờ chính thức, giao tận tay hoặc gửi bưu điện, không gọi điện yêu cầu chuyển tiền.
• Cài đặt ứng dụng lọc cuộc gọi rác như nTrust, Truecaller hoặc tính năng chống lừa đảo có sẵn trên điện thoại Samsung, iPhone.
• Khi nghi ngờ, hãy cúp máy và gọi lại cho người thân hoặc gọi 113 để kiểm chứng trước khi làm bất kỳ điều gì.
• Không chia sẻ thông tin cá nhân (CCCD, ngày sinh, số tài khoản) trên mạng xã hội hoặc các website không rõ uy tín để hạn chế nguy cơ bị thu thập dữ liệu.

Nếu đã bị lừa, hãy báo ngay cho cơ quan công an gần nhất và liên hệ ngân hàng để yêu cầu phong tỏa giao dịch kịp thời. Thời gian là yếu tố quan trọng nhất trong việc lấy lại tiền.

Nguồn tham khảo: VnExpress, Tuổi Trẻ, Công an tỉnh Ninh Bình, Bộ Công an Việt Nam.